LỊCH SỬ ĐẤT VÀ NGƯỜI XÃ THẠNH LỢI, TỈNH TÂY NINH

1. Hành trình hình thành và phát triển xã Thạnh Lợi

Xã Thạnh Lợi ngày nay là kết quả của tiến trình sáp nhập hành chính gắn liền với công cuộc cải cách tổ chức bộ máy nhà nước theo chủ trương chung của Đảng và Nhà nước. Theo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, từ năm 2023, các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã được rà soát, tổ chức lại, nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động. Trên cơ sở đó, xã Thạnh Lợi được thành lập mới thuộc tỉnh Tây Ninh (sau khi tỉnh Long An và tỉnh Tây Ninh hợp nhất ngày 01/7/2025), trên cơ sở hợp nhất ba xã cũ là Thạnh Lợi, Thạnh Hòa và Lương Bình, vốn trực thuộc huyện Bến Lức, tỉnh Long An cũ – một đơn vị hành chính đã được xóa cấp huyện trong quá trình cải cách.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, vùng đất này vốn là địa bàn nông nghiệp trọng điểm, nổi bật với truyền thống khai hoang, lập ấp lâu đời. Với hệ thống sông ngòi dày đặc như sông Vàm Cỏ Đông, kênh Bà Chủ, rạch Bà Hạt… nơi đây đã hình thành một không gian sinh tồn và phát triển bền vững dựa trên đặc trưng kinh tế sông nước và đồng bằng châu thổ.

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, vùng đất Thạnh Lợi không chỉ là hậu phương vững chắc mà còn là căn cứ địa cách mạng quan trọng, nơi từng diễn ra nhiều trận đánh oanh liệt, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc. Nhân dân nơi đây nổi tiếng với truyền thống yêu nước, tinh thần bất khuất và sự cần cù trong lao động, để lại những dấu ấn sâu đậm trong lịch sử kháng chiến.

Sau ngày đất nước thống nhất, vùng đất Thạnh Lợi từng bước được đầu tư xây dựng về hạ tầng, kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn. Việc hình thành xã Thạnh Lợi trong giai đoạn mới không chỉ là thay đổi về địa giới hành chính, mà còn là bước ngoặt trong quy hoạch không gian phát triển vùng biên giới phía Nam tỉnh Tây Ninh, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của địa phương trong thời đại mới.

2. Chiến thắng Mương Trám – Dấu son trong lịch sử đấu tranh cách mạng

Ngày 27 tháng 4 năm 1964, chiến trường Thạnh Lợi đã ghi dấu một trong những trận đánh tiêu biểu chống Mỹ - trận Mương Trám. Trong trận này, Tiểu đoàn 1 Long An, Đại đội 2 Độc lập cùng lực lượng dân quân và nhân dân địa phương đã lập công xuất sắc, tiêu diệt toàn bộ Tiểu đoàn 38 Biệt động quân ngụy – đơn vị được mệnh danh là “Hắc Báo”, nổi tiếng hung bạo và thiện chiến.

Địch mở cuộc hành quân lớn, sử dụng hơn 40 trực thăng đổ quân xuống địa bàn từ kênh Bà Chủ đến rạch Bà Hạt. Trước đó, chúng huy động máy bay ném bom, san bằng nhà cửa, cây cối để “dọn bãi”. Quân và dân Thạnh Lợi kiên cường tổ chức phản công, từ các đợt đầu đến cuối, lực lượng ta đã bắn rơi, làm hỏng nhiều trực thăng, đẩy lùi từng đợt tiến công và tiêu hao sinh lực địch.

Đỉnh điểm của trận đánh là cuộc tập kích chiều tối cùng ngày tại khu vực đình Mương Trám, nơi địch tập trung để chuẩn bị rút lui. Dưới sự chỉ huy của Tiểu đoàn 1 Long An, lực lượng ta chia thành ba mũi vây ép, sử dụng hỏa lực mạnh đánh bất ngờ khiến địch không kịp trở tay. Kết quả, ta tiêu diệt và làm bị thương gần 250 tên địch, thu nhiều vũ khí, bắt hàng chục tù binh, phá hủy hoàn toàn một đơn vị chủ lực ngụy quân. Chiến thắng Mương Trám đã giáng đòn nặng nề vào chiến thuật “trực thăng vận” của Mỹ-ngụy, góp phần mở rộng vùng giải phóng và làm phá sản kế hoạch "bình định trọng điểm" của địch ở chiến trường Long An.

3. Trung tướng Lê Văn Tưởng – Người con ưu tú của đất Thạnh Lợi

Trung tướng Lê Văn Tưởng (1919 – 2007), bí danh Hai Chân, là người con ưu tú của quê hương Thạnh Lợi. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo có truyền thống yêu nước, ông sớm giác ngộ cách mạng và tham gia hoạt động từ năm 17 tuổi. Từng bị thực dân Pháp bắt giam, ông không lùi bước, mà tiếp tục hoạt động bí mật, xây dựng phong trào cách mạng tại quê nhà.

Là người chỉ huy đội du kích Thạnh Lợi trong Khởi nghĩa Nam Kỳ (1940), ông từng chiến đấu gan dạ, trực tiếp tiêu diệt Hương quản tay sai, góp phần làm bùng lên phong trào đấu tranh ở địa phương. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông giữ vai trò lãnh đạo các lực lượng vũ trang tại tỉnh Tân An và khu vực Đồng Tháp Mười, trở thành một trong những nhân vật trọng yếu trong cuộc kháng chiến Nam Bộ.

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng: Chính ủy Sư đoàn, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh miền, Chính ủy Mặt trận Bình Giã, Chính ủy Chiến dịch Hồ Chí Minh – góp phần quyết định vào thắng lợi cuối cùng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Sau năm 1975, ông tiếp tục cống hiến cho quân đội và sự nghiệp kiểm tra Đảng cho đến khi nghỉ hưu năm 1987.

Với những đóng góp to lớn, ông được Đảng, Nhà nước tặng thưởng nhiều huân chương cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Quân công hạng Nhất... Ghi nhớ công ơn của ông, tên Trung tướng Lê Văn Tưởng được đặt cho Trường Tiểu học và Trung học cơ sở tại xã Thạnh Lợi và một con đường tại phường Long An, tỉnh Tây Ninh.

4. Anh hùng lực lượng vũ trang Trần Thị Sửa

Trong dòng chảy lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, nhiều người con ưu tú của quê hương đã anh dũng cống hiến, để lại dấu ấn không thể phai mờ. Trong số đó, bà Trần Thị Sửa, thường gọi là Sáu Sửa, quê tại xã Thạnh Lợi, là tấm gương sáng ngời về lòng dũng cảm, sự kiên trung và tinh thần trách nhiệm đối với đất nước và nhân dân.

Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng, tuổi thơ của bà gắn liền với những mất mát lớn lao khi cha hy sinh, em trai cũng ngã xuống trong kháng chiến, mẹ trở thành Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Chính từ môi trường đó, bà sớm giác ngộ cách mạng, tham gia hoạt động từ khi mới 15 tuổi. Với sự mưu trí, bản lĩnh và lòng dũng cảm, bà từng tham gia hoạt động bí mật trong nội thành Sài Gòn, trực tiếp đấu tranh chống lại bộ máy tình báo của địch, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của phong trào cách mạng miền Nam.

Trong kháng chiến chống Mỹ, bà được giao nhiều nhiệm vụ đặc biệt. Đặc biệt, trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975, với cương vị là Bí thư Thủ Thừa và thành viên Ban chỉ huy Trung đoàn 3 – Sư đoàn 5, bà đã trực tiếp dẫn đường, phối hợp chiến đấu, kịp thời cứu sống đồng đội và góp phần quan trọng vào thắng lợi của quân giải phóng. Đồng đội của bà đã xúc động khẳng định: “Cô Sáu đúng là một anh hùng.”

Với những chiến công và cống hiến xuất sắc, năm 1995 bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Không dừng lại ở đó, trong thời kỳ xây dựng đất nước, bà đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng như Bí thư Huyện ủy Thủ Thừa, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Long An. Bà để lại dấu ấn với nhiều công trình, dự án thiết thực, nổi bật như vận động xây dựng Bệnh viện Đa khoa Long An, đề xuất nâng cấp tuyến Quốc lộ 62 và khởi xướng phong trào “Nhà nước và nhân dân cùng làm” để phát triển giao thông nông thôn.

Sau khi nghỉ hưu, bà cùng gia đình chọn Tây Ninh làm nơi gắn bó, cần mẫn với công việc sản xuất nông nghiệp. Ở tuổi ngoài 80, bà vẫn giữ lối sống giản dị, gắn bó với lao động, đồng thời tích cực tham gia hoạt động thiện nguyện, hỗ trợ những người nghèo khó, tặng bò, dê, cừu, xây dựng nhà tình nghĩa và san sẻ yêu thương đến đồng đội, đồng bào.

Cuộc đời và sự nghiệp của bà Trần Thị Sửa là biểu tượng sống động của phẩm chất người phụ nữ Việt Nam trong thời đại cách mạng: kiên trung, dũng cảm, cần cù và giàu lòng nhân ái. Tấm gương của bà sẽ mãi là niềm tự hào, nguồn động viên to lớn cho các thế hệ con cháu Thạnh Lợi, Tây Ninh và cả nước trong sự nghiệp xây dựng, phát triển quê hương, đất nước hôm nay.

Xã Thạnh Lợi không chỉ là một đơn vị hành chính mới của tỉnh Tây Ninh, mà còn là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nơi kết tinh giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần kiên cường của con người miền Nam. Từ những ngày đầu khai hoang lập ấp đến những trang sử hào hùng trong hai cuộc kháng chiến, và nay là công cuộc đổi mới, xây dựng nông thôn hiện đại – Thạnh Lợi đã và đang từng bước vươn lên, xứng đáng là điểm sáng trong hành trình phát triển của tỉnh Tây Ninh hôm nay.